Ana Sayfa Kütüphane Genel İklim Tipleri ve Özellikleri

İklim Tipleri ve Özellikleri

8
5

İklim tipleri veya iklim çeşitleri nelerdir? İklim tipleri özellikleri nelerdir? İklim türleri bitki örtüleri ve iklim tipleri hakkında her şey tek konuda!

sicaklik-grafigi
Yıl boyu sıcaklık grafiği

1- İklim Nedir? İklim Tipleri Nelerdir?

İklim, oldukça geniş bir bölge içinde süre gelen ve uzun yıllar değişmeyen ortalama hava koşullarıdır. Bir bölgede iklimi ve iklim tiplerini oluşturan faktörler arasında dünyanın yörünge hareketi, güneşlenme süresi, sıcaklık, basınç, rüzgâr, yağış iklimin oluşmasında en önemli faktörlerdir. Dünya’da yüzlerce kilometreyi etkiliyen alanlara makroklima denir. Özel şartlarda oluşan ve makroklima içerinde devam eden küçük iklim tipleri ne ise mikroklima denir.

İncelemek isteyebileceğiniz benzer konular;


iklim-tipleri
İklim Tipleri ve Özellikleri

2- İklim tipleri nasıl oluşur?

Çeşitli faktörlerin yan yana gelmesiyle bir bölgenin iklimi şekillenir. Bu faktörler; enlem, kara ve deniz , yükseklik , yer şekilleri , bitki örtüsü , deniz akıntıları etkileri ’den oluşmaktadır. Bir bölgenin meteorolojik durumunu detaylıca inceleyip bir sonuca varmak o bölgenin hangi iklim tipine veya iklim tipleri ne sahip olduğunu anlamamızı sağlar.

koppene-gore-iklim-siniflandirmasi
İklim Sınıflandırılması

3- Dünyada görülen iklim tipleri

Sıcak İklim Tipleri

  • Ekvatoral İklim
  • Tropikal İklim (Subtropikal – Savan)
  • Muson İklimi
  • Çöl İklimi

Ilıman İklim Tipleri

  • Akdeniz İklimi
  • Ilıman Okyanusal İklim
  • Ilıman Karasal İklim (Step İklimi)
  • Sert Karasal İklim

Soğuk İklim Tipleri

  • Tundra İklimi
  • Kutup İklimi
  • Yüksek Dağ İklimi

4- SICAK İKLİM TİPLERİ

4.1 Ekvatoral iklim (Sıcak iklim):

Sıcak iklim tipleri içerisinde yer alan ekvatoral iklim tipi, 10° kuzey 10° güney enlemleri arasında Latin Amerika’da Amazon havzasında, Orta Afrika’da Kongo havzasında ve Güneydoğu Asya’da görülür. Sıcak iklim tipleri içinde yer alan ekvatoral iklim, her ay yağışlı ve sıcaktır. Yağmurlu olması nedeni ile 2000 mm. üstünde yağış düşmektedir. Bu kadar bol yağışlı olmasının sonucu ise ekvatoral iklime yer alan ülkelerde oluşan yağmur ormanlarıdır. Bu iklimin sürekli yağışlı olması güneşlilik süresini azaltan en başlıca faktördür.

Gündüz sıcaklık farkı diğer günlerle neredeyse aynıdır. Ekvatoral iklimin yaşandığı yerlerde intertropikal konverjans zonu (Her iki yarım kürede oluşan hava kütlelerinin birbirleriyle karşılaştığı, sıkışmanın yaşandığı, cephelerin birbirleriyle karışmadığı bölge) hakimiyetindedir. Bitki örtüsü gür ormanlardır. Yağışlar genellikle Konveksiyoneldir. Ekvatoral iklimde yağışlar düzenli olduğu için akarsu rejimleri düzenlidir. Yağış rejimi her gün yağan yağmurlar nedeni ile fazladır. Sıcak iklim tipleri veya diğer adıyla sıcak iklim kuşağında bulunan ekvatoral iklime sahip ülkelerde genel olarak tropikal meyveler, pirinç, patates, kahve ve kakao yetiştirilir.

ekvatoral-iklim-grafigi
Sıcak iklim tipleri arasında yer alan Ekvatoral İklim Grafiği

4.2 Tropikal İklim (Subtropikal – Savan):

Sıcak iklim tipleri arasında bulunan tropikal iklim tipi, 10° kuzey 30° güney enlemleri arasında ve 0° – 10° enlemlerinde 1000 metre’den sonra görülür. Tropikal iklimekvatoral iklim ile çöl iklimi arasında bir geçiş iklimidir. Sudan, Nijerya, Çad, Brezilya, Moritanya, Venezuela, Kolombiya, Bolivya ve Peru ülkelerinde görülmektedir. Yıllık yağış miktarı 1000 – 1200 mm. arasında değişmektedir. Güneş ışınları dik şekilde geldiği için yazları bol yağışlı geçerken kışları ise kurak geçer. Yağışlar ekvatoral iklimdeki gibi konveksiyoneldir.

Sıcaklık farkı 4° ve 5° olup ortalama sıcaklık 20° arasında değişmektedir. Sıcak iklim tipleri arasında yer alan Tropikal iklimin bitki örtüsü yüksek boylu ve gür bitkilerden oluşmaktadır. Tropikal iklimde yazlar bol yağışlı geçtiği için akarsu debisi yaz ayları boyunca yüksektir. Tropikal iklimlere sahip ülkelerde genel olarak hindistan cevizi, ananas, mango, dragon fruit, rambutan, mangosteen gibi tropikal meyveler yetiştirilir.

tropikal-iklim-grafigi
Sıcak iklim tipleri arasında yer alan Tropikal İklim Grafiği

4.3 Muson İklimi:

Muson iklimi, 10° kuzey ve 20° güney enlemleri arasında yer alan bir iklimdir. Muson rüzgarları musonların oluşmasında en önemli faktörlerden biridir. Hindistan ve Çinin güneylerinde, Güneydoğu Asya, Japonya ve Mançurya gibi yerlerde muson iklimi etkilidir.

muson-ormani
Muson Ormanı ve Bengal Kaplanı

Yıllık sıcaklık ortalama olarak 15° ve 20° arasında değişiklik göstermekte olup yıllık sıcaklık farkı 10° civarındadır. Muson ikliminde, yıllık ortalama yağış oranı ise 1000 – 1500 mm. civarındadır. Yağan yağmurların geneli yaz aylarında olduğu için akarsu debisi yaz aylarında yüksektir. Kış aylarında ise yağışlar azaldığı için akarsu debileri bu iklimde düzensizdir.

Sıcak iklim tipleri içinde yer alan Muson ikliminde, yağışların %90’ı yaz aylarında düşmekte olup kış ayları ise tropikal iklimdeki gibi kurak geçmektedir. Bu iklimde dağlar ile karaların farklı sıcaklık derecelerine sahip olması yüzünden yamaç yağışları görülür.

Bitki örtüsü kışları yapraklarını döken yazları ise bol yağıştan dolayı yeniden yeşillenen geniş yapraklı muson ağaçlarıdır. Yağmurların seyreldiği yerlerde ise savan tipi bitki türleri gözükmeye başlar.Muson iklimine sahip olan ülkelerde bol yağışlardan dolayı pirinç ve buğday yetiştirilir. Ayrıca ahşap yapımda kullanılan teak (Tik) ağacıda bu bölgelerde başlıca yetiştirilen ağaç türlerindendir.

iklim-tipleri-muson-iklim-grafigi
Sıcak iklim tipleri arasında bulunan Muson İklimi Grafiği

4.4 Çöl İklimi:

Çöl iklimi, orta kuşakta denizel etkinin girmediği yerlerde görülür. Sıcak iklim tipleri arasında yer alan bu iklim tipinin en belirgin özelliği yağışların çok az olmasıdır. Çöl ikliminde nem yetersizliğinin fazla olması günlük sıcaklık farkının çok yüksek olmasına zemin hazırlamıştır. Yıllık sıcaklık farkı günlük sıcaklık farkı kadar yüksek değildir. Çünkü güneş ışınları bu alanlara yıl boyunca 90° açıyla düşmektedir. Gündüz hava 50° iken akşamları ise hızlı bir düşüşle 0° altına inebilir. Bu nedenle mekanik çözülmenin en fazla olduğu iklimdir.

Bu iklim tipinin yıllık ortalama yağış miktarı 150 mm.’nin altındadır. Nadiren yağan yağmurlar ise sağanak şeklinde yağar. Yağmurun bu denli az olması bitki örtüsüne yansımıştır. Bu iklimin görüldüğü yerlerde bitki örtüsü kurakçıl bitkiler, dikenli otlar ve kaktüslerdir. Çöllerde yer altı su seviyesinin yüzeye yakın olduğu veya çıktığı yerler olan vahalar canlı yaşamı için elverişli yerleri oluşturur. Ayrıca vahalar çöllerde tarım yapılabilecek yerlerdir. Yüksek buharlaşma ve kuraklaşma burada yaşayan bitki türleri haricinde yaşamayı zor kılmıştır.

çöl-iklim-grafigi
Çöl İklim Grafiği

5- ILIMAN İKLİM TİPLERİ

5.1 Akdeniz İklimi:

Akdeniz İklimi, her iki yarım küre de 30 derece kuzey 40 derece güney enleminde görülür. Güneş ışınlarının açıları yıl boyunca değişkenlik gösterir. Kışları ılık ve yağışlı, yazları sıcak ve kurak geçer. Kışları cephesel yağışlar görülür. Cephesel yağışların en fazla görüldüğü iklim Akdeniz iklimidir. Yıllık yağış miktarı 600-1000 mm arasındadır.

Akdeniz İklimi, ılıman iklim tipleri arasında yer almaktadır. Doğal bitki örtüsü Kızılçam ormanlarıdır. Tahrip olan ormanlar ile Makiler oluşmuştur. Maki denilen kısa boylu bodur ağaçlardan oluşan bitki topluluğu Mersin, Kocayemiş, Zeytin, Keçiboynuzu, Zakkum, Defne gibi kışın yaprak dökmeyen ağaçlardan oluşur. Bu bitki örtüsüne sahip ağaçlar yapraklarında su depolayabilme özelliğine sahiptir. Bu şekilde kuraklığa karşı oldukça direnç gösterebilirler. Ancak don olaylarına karşı oldukça güçsüzdür. Ortalama -yıllık sıcaklık derecesi 17-21’dir. En soğuk ay ortalaması 7-10 derece arasındadır. Kar yağışı ve don olayları çok nadir görülmektedir. Terra Rossa(kırmızı toprak) toprakları vardır. Terra Rossa, orta verimlilikte olan suyu geçiren bir topraktır.

Akdeniz iklimi, en belirgin olarak Akdeniz bölgesinde ve Güney Portekiz de görülür. Anadolu yarımadası, Afrika, Avrupa’nın Akdeniz kıyıları, Kuzey Amerika’da Kaliforniya, Güney Amerika’da Şili, Güney Afrika’da Kap bölgesi (Cep Town) ve Avustralya’nın güney batısında ki Perth bölgesinde Akdeniz İklimi görülür.

iklim-tipleri-akdeniz-iklim-grafigi
Ilıman iklim tipleri Arasında Yer Alan Akdeniz İklim Grafiği

5.2 Okyanusal İklim:

Okyanusal iklim,30° kuzey 60° güney enlemlerin de karaların batı kıyılarında görülür. Batı rüzgarlarının etkisiyle 40-60 enlemlerinde görülebilir. Okyanusal iklimin oluşumunda Batı rüzgarları ve sıcak okyanus akıntıları ile cephe yağışlarının etkisi önemlidir. Ilıman iklim tipleri arasında yer alan Okyanusal iklim, en etkili Kuzeybatı Avrupa’da görülür. Bu bölgede Gulfstream sıcak su akıntısının da etkisi vardır.

Batı Avrupa, Kuzey Amerika’nın kuzeybatısı, Güney Şili, Avustralya’nın kuzeydoğusu ve Yeni Zelanda da etkili olmaktadır. Türkiye’de ise Doğu Karadeniz Kıyılarında okyanusal iklime benzerlik görülmektedir. Kış aylarında ılık, yaz aylarında ise serindir. Bulutluluk ve nem oranı yüksektir. Güneşli gün sayısı azdır. Yıllık sıcaklık farkı düşüktür. Yıllık sıcaklık ortalaması 15°’dir. Sıcaklık farkı ise 10 derecedir. En soğuk ay 5-6 derece, en sıcak ay ortalaması ise 24-25 derecedir. Her mevsim yağışlıdır.

Sıcak su ve nemli rüzgarın etkisi ile yıllık yağış miktarı 1500 mm civarındadır. En az yağış miktarı ilkbaharda, en fazla yağış ise sonbaharda görülmektedir. Yağış oluşumu yamaç yağışı şeklindedir. Bitki örtüsü kışın yaprağını döken yayvan yapraklı ormanlardır. İç ve yüksek kesimlerde iğne yapraklı ağaçlar bulunur. Tahrip olan ormanlık alanlarda çayırlar görülür. Toprak mineral ve humus bakımından zengin olan kahverengi orman toprağıdır. Okyanusal iklimde Mısır, zeytin, ayçiçeği ve onların yağları; sebze; meyve; seker pancarı; tahıllar ve patates üretilmektedir.

okyanusal-iklim-grafik
Ilıman iklim tipleri Arasında Yer Alan Okyanusal İklim Grafiği

5.3 Karasal İklim:

Karasal iklim, deniz etkisinden uzak bölgelerde oluşur. Kıtaların iç bölgelerinde Kuzey Yarımküre’de görülür. Türkiye’de İç Anadolu Bölgesi ve Doğu Anadolu Bölgesinde etkilidir. Kışları soğuk, karlıdır. Karasal iklimin görüldüğü yerlerde kış aylarında sıkça donlar yaşanmaktadır. Yağış miktarı fazla görülmemektedir. Yazları ise sıcak ve kuraktır. Yazları yağış miktarı görülmez ya da çok az görülür. Ilıman iklim tipleri içinde bulunan Karasal iklimde yağış bahar ve kış aylarında görülür. En çok yağış ise Nisan ayında görülmektedir. Yıllık yağış miktarı ortalama 500-750 mm arasındadır.

Kış aylarında karın yerde kalma ortalaması üç aydır. Kış aylarında sıcaklık sıfırın altında görülür ve sıcaklık geceleri genellikle eksi derecelerde seyreder. Doğu Anadolu Bölgemizde ülkemizdeki en düşük sıcaklık değerleri görülür.Yaz aylarında ise nem oranı azlığından dolayı sıcaklık çok fazla hissedilmez. Yıllık sıcaklık ve gece-gündüz sıcaklık farkları çok fazladır. Karasal iklimde yaz ve kış ayları erken başlar ve erken biter. Bitki örtüsü bozkır ve steplerdir. İlkbahar yağışları ile bitki örtüsü yeşerir. Yazın ise kuraklıktan dolayı kuruyan bozkırlardan oluşur.

karasal-iklim-grafik
Ilıman iklim tipleri Arasında Yer Alan Karasal İklim Grafiği

5.4 Sert Karasal İklim:

Sert karasal iklim, 30-65 enlemlerinde etkindir. Ilıman karasal iklim gibi karaların deniz etkisinden uzak iç kısımlarında görülür. Ilıman iklim tipleri içinde bulunmasına rağmen Sert karasal iklimin, Ilıman karasal iklimden farklı olarak daha çok kutba yakın yerlerde görülür. Sert karasal iklim tipi sadece kuzey yarım kürede görülmektedir. Bazı yükseltisi yüksek olan bölgelerde düşük sıcaklıklardan dolayı sert karasal iklim görülebilmekte.

Ülkemizde Erzurum ve Kars gibi yüksek yerlerde sert karasal iklim özellikleri görülmekte. Kışlar çok soğuk ve uzun sürer. Yazlar ise sıcaktır. Sert Karasal iklimde, yıllık sıcaklık farkı çok fazladır. Yıllık sıcaklık ortalaması 0 – 10°C arasında değişmektedir. Yıllık sıcaklık farkı ise 20 – 40°C dir. Yıllık yağış miktarı 500 – 600mm’dir. En çok yağış yaz aylarında, en az yağış ise kış aylarında görülür. Konveksiyonel yağışlar olarak adlandırılan yağışlar bulunmaktadır. Yağış rejiminin düzensiz olmasından dolayı akarsu rejimleri de düzensizdir. Kış aylarında kar yağışı daha fazla görülür. Bitki örtüsü iğne yapraklı ormanlardan oluşur. Yağışın azaldığı kesimlerde de bozkırlar (step) görülür. Tarım ürünleri uzun olgunlaşma sürelerine sahiptir ve yetişmeleri zordur.

sert-karasal
Karasal İklim İle İlgili Bir Görsel

Ayrıca çeşitlilik azdır. Erzurum ve Kars’ta toprak tipi olarak çernozyum görülür. Toprağın humus oranı yağış miktarı yüksek olduğu için pek fazla azalmamaktadır. En verimli toprak tipi olan çernozyum burada görülür.Ancak tarıma elverişli bir iklime sahip değildir. Fazla yağış miktarları uzun boylu otların yetişmesine olanak sağlamış ve hayvancılık daha çok gelişmiştir. Kanada ve Sibirya bölgelerinde ise iğne yapraklı ormanlar görülür. Bu ormanla tayga ormanları adı verilir. Dünya ormanlarının yüzde on beşini taygalar oluşturur. 

karasal-sert-iklim-grafik
Sert Karasal İklim Grafiği

6- SOĞUK İKLİM TİPLERİ

yil-boyu-kar-görülen-yerler
Yıl Boyu Kar Görülen Yerler

6.1 Tundra İklimi:

Soğuk iklim tipleri arasında bulunan Tundra iklimi, 65° – 80° Kuzey enlemleri arasında görülür. Avrupa’nın kuzey kıyıları, Kuzey Sibirya ve Kanada, Grönland Adası kıyıları ve Orta kuşaktaki yüksek dağlarda etkili olmaktadır. Sıcaklığın çok düşük olduğu iklim tiplerinden biri olup en sıcak ay ortalaması 10 °C yi geçmez. Kış aylarında sıcaklık –30, -40 °C’lere kadar iner. Tundra ikliminde yıllık sıcaklık farkının 65°C yi gördüğü yerler vardır. Yıllık yağış ortalaması 200 – 250 mm civarında olup karla karışık yağar. En fazla yağış ise yaz aylarında görülür. Bu iklimde görülen bitki örtüsü çalı, yosun ve yazın yeşeren kurakçıl otlardan oluşan tundralardır.

Soğuk iklim tipleri Arasında Yer Alan Tundra İklim Tipi Grafiği
Soğuk iklim tipleri Arasında Yer Alan Tundra İklim Tipi Grafiği

6.2 Kutup İklimi:

Kutup iklim tipi, kar ve buzullarla kaplı Grönland adasının içlerinde ve Antartika’da gözükür. Soğuk iklim tipleri içinde yer alan Kutup iklimi, yıl boyu sıcaklık 0° altındadır. Yıl boyu güneş ışığı almasına rağmen güneş ışınlarının eğik açı ile gelmesi sıcaklığı yükseltici yönde değildir. Sıcaklık çok düşük olduğundan dolayı havanın buharlaşması ile atmosfere karışan nemde azdır. Bu durum yağan yağmuru da olumsuz etkilemektedir. Bu nedenle kutup iklimine soğuk çöl iklimi de denir. Bu iklimde bitki örtüsü bulunmaz. İnsan yaşamı için elverişli olmadığı için buralarda araştırma yapmak amacıyla donanımlı istasyonlar kurulmuştur.

kutup-iklim-grafik
Soğuk iklim tipleri Arasında Yer Alan Kutup İklim Tipi Grafiği

6.3 Yüksek Dağ İklimi:

Yüksek dağ iklim tipi, yükseltiye bağlı olarak sıcaklık yıl boyunca düşük seviyelerde seyreder. Bu sebepten ötürü soğuk iklim tipleri arasında yer alır. Asya’da ki Himalayalar, Kuzey Amerika’da ki  Kayalıklar, Avrupa’da ki Alpler ve Güney Amerika’da ki And Sıradağları bu iklimin en belirgin görüldüğü yerlerdir. Bu alanlarda yıllık sıcaklık farkı ve yağış miktarı çevrelerine göre fazladır. Bu iklimin bitki örtüsü yamaçlardan yükseldikçe kuşaklar oluşturur. Zeminin buzullarla kaplı olmadığı yerlerde seyrek otlar yetişmektedir.

iklim-tipleri-yüksek-dag-iklim-tipi
Soğuk iklim tipleri Arasında Yer Alan Yüksek Dağ İklim Tipi Grafiği

İklim tipleri veya iklim çeşitleri nelerdir? İklim tipleri özellikleri nelerdir? İklim türleri bitki örtüleri ve iklim tipleri hakkında her şey tek konuda!

İlginizi Çekebilir!

Kaynak;

Grafikler için ” https://tr.climate-data.org ” ve “https://en.wikipedia.org/wiki/Climate ” web sitelerinden faydalanılmıştır.

5 YORUMLAR

  1. Çok güzel olmuş elinize sağlık coğrafya da iklimlere çalışırken çok yardımcı oldu teşekkür ederim emeğinize sağlık

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz